OTHERS_CITABLE شیوع ویروس کوید 19 در کشورهای مختلف جهان باعث نگرانی و استرس و اضطراب در جوامع بشری شده است. با توجه به نبود واکسن و درمان قطعی این بیماری و همچنین دوره نهفتگی 14 روزه، شیوع این بیماری در این دوره به دلیل ناقل بودن فرد مبتلا، با سرعت بالایی انجام خواهد گرفت، در این راستا به منظور جلوگیری از افزایش میزان شیوع، کشورهای درگیر، تصمیمات و تدابیری اندیشیده و اجرا نموده اند. در کشور ایران نیز اقداماتی در حوزه پیشگیری و درمان انجام شده است. علاوه بر خطرات، هزینه و بار روانی این بیماری،  اقدامات پیشگیرانه و کنترل کننده نیز در کنار کاهش میزان شیوع بیماری و مرگ و میر ناشی از آن، مشکلات و ضرر و زیان و هزینه های زیادی را هم به دولت و هم به مردم تحمیل خواهد کرد. در این مطالعه مدل های رگرسیون خطی(linear) ، درجه دو(quadratic)، درجه سه(cubic)، لگاریتمی (logarithmic)، معکوس(inverse)، توان(power)، ترکیب(compound)،  منحنی (S-curve) S لجستیک(logistic)، مدل­ تعمیم یافته رگرسیون پواسون (poisson)، اسپلاین (spline) سری های زمانی (Time Series) بر داده های ابتلا به کوید 19 از تاریخ 30 بهمن 1398 تا 30 بهمن  1399 ایران برازش می شوند و بهترین  مدل برازش شده تعیین می شود. بر اساس داده ها و مدل های پیش بینی، تعداد مبتلایان جدید روزانه، تعداد کل (تعداد تجمعی) مبتلایان، تعداد کل بیماران بستری و تعداد تخت های بخش مراقبت های ویژه و تعداد دستگاه های تنفس مصنوعی مورد نیاز و همچنین تعداد مرگ های روزانه و تعداد کل (تعداد تجمعی) مرگ و میر و تعداد کل (تعداد تجمعی) بهبود یافتگان پیش بینی می شود.   http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-1365-fa.pdf 2025-04-30 0 0 پیش بینی کوید 19 رگرسیون سری های زمانی http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-1365-en.pdf 2025-04-30 0 0 Ehsan Ghasemi ehsanghasemi.k@gmail.com 1 Ilam-Ilam University of Medical Sciences AUTHOR Kourosh Sayehmiri sayehmiri-k@medilam.ac.ir 2 Psychosocial Injuries Research Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-9742-770X Ali Khorshidi ali_482002@yahoo.com 3 Psychosocial Injuries Research Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-7685-0410

OTHERS_CITABLE امروزه از مطالعات بیولوژیکی، در شناخت انواع بیماریها خصوصاً بیماریهای روانپزشکی استفاده می شود. فاکتورهای بیولوژیک  نه تنها در تشخیص بیماریها کمک کننده هستند، میتواند راهکارهای جدیدی در پیشگیری از آنها نیز ارائه نماید. مطالعات اخیر نشان داده است که سطوح کلسترول و لیپید در افراد اقدام کننده به خودکشی نسبت به افراد گروه کنترل تغییر داشته است. همچنین مطالعات متعددی رابطه بین سطوح سرمی کلسترول و بروز افسردگی و خودکشی بررسی کرده اند. عنوان شده است که ممکن است تغییر ترکیبات لیپیدی سرم با افسردگی و بروز رفتار خودکشی مرتبط باشد. از طرف دیگر برخی مطالعات عدم ارتباط بین سطوح کلسترول و بروز رفتار خودکشی در مبتلایان به اختلال دوقطبی و نیز سطوح پایین کلسترول تام در مبتلایان به اسکیزوفرنیا  را مطرح میکنند.   علاوه بر این،  مشخص شده است که کمبود ویتامین D با بیماریهای نورولوژیک نظیر اسکیزوفرنیا، اوتیسم  و افسردگی در ارتباط است. اگرچه  بین محققین اتفاق نظر وجود ندارد ،  بعضی از تحقیقات ارتباط کمبود ویتامین D با میزان بروز خودکشی را نشان داده اند.  از آنجایی که میزان بروز خودکشی در ایلام بسیار بالاتر از میانگین کشوری و جهانی می باشد و همچنین هیچگونه مطالعه بیولوژیکی در مورد عوامل احتمالی دخیل در آن صورت نگرفته است، هدف از طرح تحقیقاتی حاضر بررسی پروفایل لیپیدی و میزان  ویتامین ِD  در سرم افراد اقدام کننده به خودکشی در استان ایلام می باشد.   http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-577-fa.pdf 2022-10-10 0 0 ریسک خودکشی پروفایل لیپیدی ویتامین D قومیت کرد http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-577-en.pdf 2022-10-10 0 0 Sajad Salari sajjad.salari@gmail.com 1 Department of Physiology, School of Medicine, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0001-6892-2544 Maryam Bagheri bagheri_ph@yahoo.com 2 Psychosocial Injuries Research Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-4188-6288 Ali Khorshidi ali_482002@yahoo.com 3 Psychosocial Injuries Research Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-7685-0410 Zahra Khalighi zahrakhalighi@yahoo.com 4 Department of Internal Medicine, School of Medicine, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-1550-643X Yaser Mikaili y-mikaili@yahoo.com 5 Ilam University of Medical Sciences AUTHOR

OTHERS_CITABLE ضرورت و هدف مطالعه: گلوکوم بیماری مزمنی است که چالش بهداشتی عمومی و چشمی بسیاری در سراسر جهان می باشد و شایعترین علت نابینایی غیر قابل برگشت در جهان است. نکته مهم در کنترل بیماری گلوکوم؛ شناسایی روند بیماری بصورت زودهنگام و قطعی و شروع درمان به موقع می باشد؛ تا از میزان تخریب بیشتر میدان بینایی جلوگیری شود. از دست رفتن میدان بینایی می تواند تهدید جدی در مورد عملکرد روزانه و کیفیت زندگی و عملکرد بینایی این بیماران ایجاد کند. ماهیت مزمن این بیماری؛ تبعیت همیشگی به درمان را می طلبد که طبق مقالات سطح دانش پایین از دلایل عدم تبعیت به دارو درمانی می باشد. بسیاری از مطالعات کمبود دانش جمعیت عمومی در مورد گلوکوم را در کشورهای مختلف نشان داده اند. در نتیجه با توجه به ماهیت مزمن این بیماری و نیاز به تبعیت همیشگی از درمان و نیاز بیماران به دانش و آگاهی در مورد این بیماری و همچنین داشتن تاثیرات منفی این بیماری بر کیفیت زندگی مربوط به بیماری گلوکوم و مرتبط با عملکرد بینایی؛ این مطالعه با هدف بررسی تاثیر مداخله آموزشی بر کیفیت زندگی مرتبط با گلوکوم و عملکرد بینایی انجام می شود. روش کار: از تعداد ۸۰ نفر از بیماران مبتلا به گلوکوم مراجعه کننده به درمانگاه تخصص گلوکوم بیمارستان آموزشی امام خمینی اهواز جهت شرکت در مطالعه دعوت می شود و به روش تصادفی ۴۰ نفر در گروه مداخله و ۴۰ نفر در گروه کنترل قرار می گیرند. فرم رضایت آگاهانه از آنها جهت شرکت در مطالعه گرفته می شود و به آنها قول داده می شود که اطلاعات آنها در هر زمینه محرمانه خواهند ماند. معیارهای ورود به مطالعه شامل سن ۱۸ تا ۵۰ سال؛ داشتن سواد خواندن و نوشتن؛تایید شدن بیماری گلوکومشان توسط پزشک حداقل به مدت ۶ ماه و عدم شرکت در طرح آموزشی یا تحقیقاتی مشابه وعدم داشتن سابقه بیماریهای شناختی و روانی؛ عدم داشتن بیماریهای چشمی دیگر و داشتن تسلط و فهم به لهجه فارسی؛ داشتن امکانات گوشی همراه جهت دریافت فایل مانند واتس آپ یا تلگرام و در صورت عدم این امکان ؛ داشتن همراهی که این شرط را فراهم کند. معیارهای خروج نیز شامل عدم تمایل به ادامه مطالعه ویا مبتلا شدن به بیماریهای چشمی دیگر غیر گلوکوم و یا بدحال شدن بیماربه علت هر بیماری دیگر در هر زمانی از مطالعه می باشد. قبل از مداخله ۳ پرسشنامه مشخصات دموگرافیک؛ کیفیت زندگی مربوط به گلوکوم وپرسشنامه کیفیت زندگی مرتبط با عملکرد بینایی در اختیار هر دو گروه جهت تکمیل قرار داده خواهد شد. پاسخ ها و نمره های بدست آمده از پرسشنامه ها مشخص خواهند شد. در مرحله بعد مداخله آموزشی که شامل ۵ جلسه کلاس گروهی آموزشی و ارسال فایل صوتی کتابچه گلوکوم به واتس آپ یا تلگرام گوشی همراه شرکت کنندگان گروه مداخله می باشد؛ اجرا می شود. ۳ هفته پس از مداخله و پیگیریهای تلفنی ؛ پرسشنامه های کیفیت زندگی مربوط به گلوکوم و کیفیت زندگی مرتبط با عملکرد بینایی جهت تکمیل در اختیار گروه مداخله قرار داده می شود.نمره های بدست آمده از پرسشنامه ها تعیین ویافته ها با استفاده از نرم افزار  spss22 جهت مقایسه با گروه کنترل تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری انجام می شود. http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-1555-fa.pdf 2025-04-30 0 0 بسته آموزشی؛ گلوکوم؛ کیفیت زندگی؛ عملکرد بینایی http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-1555-en.pdf 2025-04-30 0 0 Sanaz Azami aazamisanaz@gmail.com 1 Department of Medical Education, Educational Development Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-7665-345X azam aminian azamaminian235@gmail.com 2 AUTHOR Masoumeh Otaghi masoome.otaghi@gmail.com 3 Department of Nursing, School of Nursing and Midwifery, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-4199-4967 Kourosh Sayehmiri sayehmiri-k@medilam.ac.ir 4 Psychosocial Injuries Research Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-9742-770X

OTHERS_CITABLE دیابت ملیتوس گروهی از بیماری های متابولیکی است که با افزایش سطح قند خون به علت نقص در ترشح انسولین یا نقص در عملکرد آن ویا هردو مشخص می شود.(1) شیوع بیماری دیابت در جهان در حال افزایش میباشد، بطوریکه تخمین زده شده است که شیوع این بیماری از ۳/۹ درصد (۴۶۳ میلیون نفر) در سال ۲۰۱۹ به ۲/۱۰ درصد (۵۷۸ میلیون نفر) در سال ۲۰۳۰ و ۹/۱۰ درصد (۷۰۰ میلیون نفر) تا سال ۲۰۴۵ خواهد رسید.در کشور ایران، حدود ۵/۴ میلیون نفر در سال ۱۳۹۰ به این بیماری مبتلا بودند که تخمین زده میشود تا سال ۱۴۰۹ این رقم به ۲/۹ میلیون نفر خواهد رسید که از این تعداد ۴/۱۱ درصد دیابت نوع یک و ۵/۸۵ درصد دیابت نوع دو و ۳/۱ درصد مربوط به سایر موارد بوده است.(2) دیابت یکی از علل عمده ناتوانیها مثل کوری، نارسایی کلیه، ترومبوز عروق کرونر و غیره به شمار میرود ،که به دلیل عوارض متعدد به هزینه زیادی جهت مراقبت و مدیریت نیاز دارند .بیماران مبتلا به دیابت نوع یک نیاز به مدیریت مادام العمر دارند تا بتوانند سطح قند خون را در محدودهی مجاز نگه دارند. (3) خودکـارآمـد ی به عنوان یک متغیر روانی- اجتماعی در حوزه دیابت نیز به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار بر بهبود انواع پیامدهای این بیماری تأثیرگذار مطرح میباشد(4) .بیماران مبتلا به دیابت که دارای خودکارآمدی شـخصی در سطح ی بالاتر هستند، پشتکار بیشــتری دارند، بیشــتر موفق میشــوند و ترس کمتری را تجربه میکننـد (5) خودکـارآمدی به معنای باور و اطمینان فرد به توانمندی خود در انجام رفتارهای مراقبت از خود در شــرایط خاص اســت(6). در بیماران مزمن که مجبور به انجام اعمالی چون مصرف دارو، فعالیت ورزشی منظم و روزانه میباشند، خودکارآمدی بر عملکردشـان مؤثر اسـت و احسـاس خودکارآمدی قوی با بهبود خود نظم دهی و خودکنترلی در رژیم مربوط به دیابت ارتباط دارد. باورهای خودکارآمدی پایبندی به آزمایشهای بالینی دیابت، رژیم غذایی و ورزش را پیش بینی مینماید(7). روش کار :  در این مطالعه ی نیمه تجربی ، جامعه ی مورد پژوهش بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 بستری شده در بخش داخلی داخلی مردان و زنان بیمارستان مصطفی خمینی شهر ایلام میباشد . که 96 نفر از این افراد به صورت در دسترس به 2 گروه مداخله (48نفر )و کنترل (48نفر )تقسیم خواهند شد . روش تخصیص افراد به گروه کنترل و مداخله به این صورت خواهد بود که با پرتاب سکه  جهت تخصیص به یکی از گروه های مداخله و کنترل به صورت تصادفی انجام خواهد شد . احتمال آمدن شیر را به عنوان گروه کنترل و احتمال امدن خط را به عنوان گروه مداخله در نظر خواهیم گرفت و ورود به هر دو گروه تا تکمیل شدن ظرفیت 48 نفری هر گروه ادامه خواهد داشت . در اولین روز بستری بیمار در بخش داخلی برای فرد بیمار و همراهان وی از ابعاد ، علت ، مزایا و مدت زمان اموزش مبتنی بر سرویس پیام رسان انلاین توضیحاتی توسط پژوهشگر ارئه میشود تا فرد بیمار نسیت به موضوع و هدف پژوهش اگاهی لازم را کسب کند و در صورت رضایت جهت شرکت در پژوهش ، رضایت نامه اگاهانه از وی اخذ شود . و فرد با معیار های ورود جهت ورود به پژوهش مورد ارزیابی قرار گیرد . پس از کسب معیار های ورود به پژوهش که شامل 1-تایید دیابت نوع 1 توسط پزشک متخصص 2-محدوده ی سنی 65-18 سال 3- تمایل به شرکت در پژوهش4- عدم ابتلا به سایر بیماری های مزمن روانی و جسمی برحسب بیان فرد 5- سواد خواندن و نوشتن 6- داشتن تلفن همراه و نرم افزار های پیام رسان انلاین خواهد بود . فرم پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک ، پرسشنامه خود کارامدی عمومی شرر ، پرسشنامه تبعیت از درمان مدانلو ، پرسشنامه ی خود مراقبتی توبرت و پرسش تعداد دفعات بروز هایپوگلایسمی توسط پژوهشگر یا خود بیمار تکمیل میشود و بیمار با توجه به پرتاب سکه  در گروه کنترل یا مداخله قرار خواهد گرفت . مدت زمان اموزش مبتنی بر سرویس پیام رسان انلاین (شامل پیام رسان های واتساپ ، تلگرام ، سروش ) 3 ماه (12 هفته ) میباشد . که در هفته 3 مرتبه (به صورت یک روز در میان ) اموزش های مربوط به دیابت نوع 1 به صورت متن ، فیلم و کلیپ برای بیماران ارسال خواهد شد . معیار های خروج از مطالعه هم شامل فوت و عدم تمایل بیمار به ادامه ی همکاری در پژوهش و بستری مجدد در طول مطالعه به دلیل عوارض دیابت خواهد بود . زمان و نحوه ی تکمیل پرسشنامه های خود کارامدی عمومی شرر ، تبعیت از درمان مدانلو ، خود مراقبتی توبرت و پرسش تعداد دفعات بروز هایپوگلایسمی قبل از مطالعه ، یک ماه و نیم و سه ماه بعد اموزش مجازی  به صورت تلفنی یا حضوری صورت خواهد گرفت. و داده های هر فرد از ابتدای مداخله تا انتهای مداخله در نرم افزار spss  جهت انالیز و ثیت وارد واز  ازمون های آنالیز کواریانس، آزمون T-test  زوجی و مستقل، ضریب همبستگی پیرسون و اسپیرمن و مدل های رگرسیونی استفاده خواهد شد . http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-1973-fa.pdf 2025-04-30 0 0 پیام رسان انلاین خودکارآمدی دیابت نوع یک خودمراقبتی تبعیت از درمان http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-1973-en.pdf 2025-04-30 0 0 Sanaz Azami aazamisanaz@gmail.com 1 Department of Medical Education, Educational Development Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-7665-345X afsane raeisifar a.raisifar@gmail.com 2 AUTHOR https://orcid.org/0000-0003-3286-2628 Kourosh Sayehmiri sayehmiri-k@medilam.ac.ir 3 Psychosocial Injuries Research Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-9742-770X mohammadamir sadeghi mamirsadeghi96@gmail.com 4 AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-6985-0789

OTHERS_CITABLE جمعیّت افراد بالای 60 سال در سال­های اخیر افزایش یافته است (1)؛ به­طوری که در سال 2019 جمعیت آنها برابر با 1 میلیارد نفر گزارش گردیده و انتظار می­رود که این آمار تا سال 2050 به بیش از 1/2 میلیارد نفر برسد(2).    اختلال شناختی خفیف، یک وضعیّت انتقالی بین سالمندی طبیعی و دمانس در سالمندی می­باشد. اختلال شناختی خفیف در ابتدا بر روی زندگی طبیعی افراد اثر ندارد. افراد می­توانند کارهای روزمره خود را به­طور طبیعی و مستقلانه انجام دهند. امّا با گذشت زمان، کاهش عملکرد شناختی و عملکرد حافظه باعث ایجاد مشکلاتی در زندگی آن­ها می­گردد. اختلال در عملکرد شناختی باعث پرداخت هزینه­های بالای درمانی جهت مدیریت عوارض ایجاد شده از جمله اختلال توجّه، حافظه، زبان، جهت­یابی، انجام فعالیّت­ها، قضاوت و مهارت حل مساله در فرد سالمند می­شود.    برای تشخیص اختلال شناختی خفیف، 4 علامت روانی- عصبی به  عنوان پروفایل اختلال شناختی خفیف در افراد سالمند تایید شده اند که این علائم شامل بی­قراری، آپاتی، افسردگی و اضطراب می­باشند (3). یکی از مهم­ترین یافته­های افتراقی دمانس از اختلال شناختی خفیف، وجود افسردگی می­باشد که به­عنوان یک عامل خطر برای پیشرفت اختلال شناختی خفیف به سمت دمانس تلقی می گردد. از آنجایی که دمانس مرحله­ی نهایی اختلال شناختی می­باشد، درمان خاصی برای آن وجود ندارد. لذا بهترین راه مدیریت آن، پیشگیری و توجّه بر اختلال شناختی خفیف جهت مدیریت عوارض آن در سالمندان می­باشد. زیرا اختلال شناختی خفیف به­عنوان یک چالش بزرگ در سالمندان شناخته شده است (4). اخیراً روش­های مداخله­ای برای درمان اختلال شناختی خفیف به­صورت درمان دارویی و درمان غیردارویی پیشنهاد شده اند. مروزه از بازتوانی شناختی با استفاده از کامپیوترهای هوشمند به همراه بازی­های رایانه­ای ، به­عنوان یک درمان توان­بخشی در افراد سالمند پیشنهاد شده است (5). از مزایای استفاده از بازی­های ویدیویی جهت نائل شدن به اهداف توان­بخشی می­توان به دسترسی آسان، داشتن هزینه – فایده، پذیرش بیشتر در افراد سالمند و کمتر بودن عوارض در مقایسه با مصرف داروها اشاره کرد.  یکی از اهداف مهم یادگیری، توانایی حل مساله می­باشد. توانایی حل مساله در جوامع سالمندی، عملکرد شناختی در سالمندان را مورد سنجش قرار داده و به­عنوان یک معیار معتبر، بازخورد عملکردهای یادگیری را نشان می­دهد  اختلال در توانایی حل مساله باعث افزایش ناتوانی گردیده و غلبه بر مشکل را سخت نموده و ماحصل آن بر فعالیت­های فردی تأثیرگذار است (6).    امروزه، محققان زیادی باور دارند که داشتن مهارت­های فردی، به­ویژه مهارت حل مساله، افراد را برای تصمیمات زندگی و مدیریت بحران­های استرس­زا کمک می­کند. با توجه به اینکه بازی های ویدیویی بر بهبود وضعیت تعادل، خطر سقوط، کیفیت زندگی و انزوای اجتماعی در سالمندان موثر بوده اند، تا کنون مطالعه ای صورت نگرفته است که تاثیر بازی های ویدیویی را بر عملکرد شناختی و توانایی حل مساله در سالمندان مبتلا به اختلال شناختی خفیف، مورد بررسی قرار دهد. لذا در این پژوهش هدف آن است که بررسی شود آیا بازی های ویدیویی بر عملکرد شناختی و توانایی حل مساله در سالمندان مبتلا به اختلال شناختی خفیف موثر هستند یا خیر.   http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-2374-fa.pdf 2025-02-28 0 0 بازی های ویدیویی عملکرد شناختی توانایی حل مساله اختلال شناختی خفیف http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-2374-en.pdf 2025-02-28 0 0 Alireza Vasiee rezawest10@gmail.com 1 Ilam-Medical university AUTHOR https://orcid.org/0000-0001-9401-7003 Mosayeb Mozafari mozafaric@yahoo.com 2 Department of Nursing, School of Nursing and Midwifery, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-8956-4704 Masoumeh Otaghi masoome.otaghi@gmail.com 3 Department of Nursing, School of Nursing and Midwifery, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0002-4199-4967 Maryam Pakseresht paksereshtmaryam@yahoo.com 4 Ilam-Medical university AUTHOR https://orcid.org/0000-0001-5821-1028

OTHERS_CITABLE پیری یک فرآیند پیچیده و طبیعی است که با بسیاری از تغییرات فیزیولوژیک و اختلالات عملکردی همراه است و پیر شدن مغز نیز یکی از ابعاد مهم این فرآیند است . با افزایش سن، عملکردهای شناختی و فکری دچار اختلال میشوند، اما تا زمان مشاهده با بیماریهای دیگر، در معاینات بالینی افراد مسن قابل تشخیص نیستند .با این وجود، بیش از50  درصد از افراد 85 ساله دچار اختلالات غیرپاتولوژیک شناختی ساده در حافظه تا زوال عقل می شوند. محققان، برای درک فرایندهای پیری، افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی، آزمایشات مختلف بویژه بر روی مدل های حیوانی انجام داده و بر اساس آنها، بیش از 300 تئوری مرتبط با پیری را مطرح نموده اند. دو تا از شاخص ترین تئوری های بیوشیمیایی پیری، تئوری های رادیکال آزاد و میتوکندری هستند . یکی از مهمترین تئوری های پیری افزایش رادیکال های آزاد می باشد. بر اساس این فرضیه افزایش سن و متعاقب آن افزایش استرس اکسیداتیو موجب آسیب به ماکرو مولکول های درون سلولی مانند چربی های غشایی، DNA و پروتئین ها می گردند. همچنین به نظر  می رسد افزایش بیش از حد ظرفیت سلولی گونه های فعال اکسیژن  (ROS) و گونه های فعال نیتروژن  (RNS) در تمام سلول هایی که به طور هوازی تامین انرژی می کنند موجب ترکیب این عوامل با ساختار پروتئینی و فسفولیپیدی شده و موجب افزایش عواملی چون مالون دی آلدئید، پروتئین کربونیل شده و باعث اختلال در غشاء میتوکندری و آسیب به DNA و پروتئین، کاهش ذخایر آنتی اکسیدانی سلول از قبیل گلوتاتیون احیاء، افزایش گلوتاتیون اکسید، کاهش فعالیت آنزیم کاتالاز و سوپراکسید دیسموتاز، باعث تورم میتوکندریایی و کاهش سنتز ATP می‌گردند.در نهایت موجب آسیب به ارگان های درون سلولی شده و اختلالاتی را در سلول بوجود می آورند http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-2574-fa.pdf 2025-02-28 0 0 الئوروپین پیری دی گالاکتوز بافت مغز موش http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-2574-en.pdf 2025-02-28 0 0 Iraj Ahmadi ahmadiiraj96@gmail.com 1 Department of Physiology, School of Medicine, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0001-9065-3088 Hosain foruozandeh hosainforuozandeh62@gmail.com 2 AUTHOR Elham Ranjbar ranjbarelham384@gmail.com 3 AUTHOR Ali Seidkhani Nahal ali_saidkhani@yahoo.com 4 Department of Biochemistry, School of Medicine, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR https://orcid.org/0000-0001-8850-5967

OTHERS_CITABLE دیابت یکی از قدیمی‌ترین بیماری‌های شناخته شده انسان و یکی از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیکی غدد درون ریز است.که شیوع آن در جهان یک تا دو درصد می‌باشد. تخمین زده شده است که در ایران حدود 2 میلیون نفر دیابتی وجود داشته باشد(3). دیابت شامل گروهی از اختلال‌های متابولیک شایع است که وجه اشتراک آنها در فنوتیپ هیپرگلیسمی می‌باشد. انواع مشخص و مجزای دیابت در اثر واکنش‌های پیچیده‌ای که بین عوامل ژنتیکی، عوامل محیطی و شیوه‌ی زندگی رخ می‌دهد، به وجود می‌آیند(1). بر حسب اتیولوژی دیابت، عوامل دخیل در بروز هیپوگلیسمی عبارتند از کاهش ترشح انسولین، کاهش مصرف و افزایش تولید گلوکز. اختلالات متابولیک ناشی از دیابت سبب بروز تغییرات پاتوفیزیولوژیک ثانویه در ارگان‌های متعدد بدن می‌شود که مشکلات فراونی را برای فرد دیابتی و سیستم بهداشتی جامعه به همراه دارد(1و2). دیابت علت اصلی آمپوتاسیون‌های اندام تحتانی در امریکاست(1). با افزایش شیوع دیابت در جهان انتظار میرود که این بیماری همچنان یکی از علل اصلی بیماری‌زایی و مرگ و میر باقی بماند. که عوارض متابولیکی حاد مانند کتواسیدوز و اغمای هیپراسمولار غیر کتونی و عوارض مزمنی مانند گرفتاری عروق ته چشم، گرفتاری عروق کلیوی، گرفتاری اعصاب(نوروپاتی)، ضایعات پوستی، زخم‌های دیابتی در پا (سندرم زخم پای دیابتی) و بهبودی تأخیری و غیر طبیعی در زخم می‌باشد(4و5). در بیماران دیابتی به دلیل عوارض متعدد دیابت آسیب-های پا شایع است(6و7). که سرانجام منجر به صدمات ناگهانی پا شامل گانگرن و قطع عضو می‌گردد(8). علت بیش از 50%  از قطع عضوهای غیر تروماتیک اندام تحتانی، دیابت است(9و10). اگرچه ارائه آمار دقیق شیوع یا بروز زخم‌های دیابتی امکان پذیر نمی‌باشد، اما بر اساس نتایج حاصل از یک مطالعه مقطعی در جامعه انگلیس 4/7% از بیماران دیابتی دارای زخم پای دیابتی هستند. در جامعه امریکا بر اساس داده‌های بیمارستانی بروز زخم پای دیابتی 8/5% گزارش شده است(11). در ایران حدود 6درصد جمعیت کشور به دیابت مبتلا هستند که این رقم در 20 سال آینده و در افراد بالای 20 سال افزایش چشمگیری خواهد داشت. پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2025 این رقم به بیش از 5میلیون نفر یعنی حدود 8/11درصد جعمیت کشور افزایش یابد.حدود 60هزار بیمار مبتلا به زخم پای دیابتی در کشور وجود دارند که 16هزار یعنی 15 تا 20 درصد این بیماران دچار قطع عضو می‌شوند.این در حالی است که می‌توان از 50 درصد موارد زخم‌های دیابتی پیشگیری کرد(12). اهمیت زخم‌های دیابتی هنگامی بیشتر آشکار می‌شود که به آمار مربوط به قطع پا به علت این زخم توجه شود. بروز قطع پا به میزان 5-5/0 در هر 1000 نفر جمعیت دیابتی است، که این میزان بین کشورهای مختلف متفاوت است(11). بدون شک مردم قرن حاضر به دلیل سبک زندگیشان بیش از    نسل‌های گذشته مستعد ابتلا به بیماری دیابت هستند.دو برابر شدن شیوع نرخ دیابت نوع دوم در امریکا از 25 سال پیش تاکنون و سه تا پنج برابر شدن آن در کشورهای هند، چین، کره و تایلند نشان روند رو به گسترش این بیماری در جهان است. بالا بودن قند خون در مدت طولانی باعث تخریب عروق خونی و کاهش جریان خون در پاها می‌شود. کندی جریان خون سبب ضعیف شدن پوست پا، افزایش استعداد تشکیل زخم و اختلال در روند بهبود آن می‌شود. به علاوه باکتری‌ها و قارچ‌هایی وجود دارند که در محیط‌های شیرین رشد می‌کنند و عفونت ناشی از آنها باعث تخریب پوست و نهایتاً بروز زخم در پا می‌شود. با ضعیف شدن جریان خون آنتی بیوتیک‌ها نیز به راحتی نمی‌توانند خود را به محل زخم و عفونت برسانند و گاهی اوقات نه تنها عفونت پا برطرف نمی‌شود بلکه با انتقال عامل عفونی به جریان خون، خطر همه‌ی قسمت‌های بدن را تهدید می‌کند. در این صورت، تنها راه درمان قطع عضو است. به بیان دیگر، قطع عضو یکی از شایع‌ترین پیامدهای بروز دیابت است. در واقع خطر قطع عضو در بیماران دیابتی حدود 15 تا 20 مرتبه بیشتر از غیر دیابتی‌هاست، که البته با بهبود وضعیت درمان بیماران و آموزش به آنها میزان آمپوتاسیون تا حدود 40 تا 50 درصد قابل کاهش است(12). در واقع زخم-های دیابتی، جراحت‌هایی در پوست، چشم، اعضای موکوسی و یا یک تغییر ماکروسکوپی در اپیتلیوم نرمال افراد دیابتی تیپ 1 و 2 می‌باشند. بیش از 75درصد افراد دیابتی، مبتلا به زخم‌های دیابتی هستند. در امریکا بیش از  80درصد آنها منجر به قطع عضو می‌شوند.  مراحل تغییرات پوست در اثر زخم‌های دیابتی شامل هفت مرحله می‌باشد: مرحله 1: پوست قرمز و بافت زیرین آن نرم می‌شود، قرمزی پوست با یک فشار کوچک ناپدید می‌گردد. مرحله 2: التهاب، ادم و سفتی بافت زیرین مشهود است و حالت خاصی در پوست ایجاد می‌شود. مرحله 3: پوست دچار نکروز شده، چربی در اطراف این منطقه ایجاد می‌شود و پوست اطراف این لایه‌ها از بین می‌رود. مرحله 4: چربی زیر پوستی از بین می‌رود. مرحله 5: بافت نکروزی در اطراف این عضلات بیشتر و پوست دچار نکروز می‌شود. مرحله 6: کورتکس استخوان آسیب می‌بیند و سبب ایجاد استئومیلیت می‌شود. مرحله 7: آرتریت سپتیک، عفونت پاتولوژیک اندام‌ها و عفونت خونی از مواردی است که در این مرحله مشاهده می‌شود. در افراد مبتلا به دیابت به دلیل اختلال در اعصاب کنترل کننده عروق، پوست پا خشک و ترک خورده می‌شود و به دنبال آن کالوس‌ها تشکیل می‌گردند. تأخیر در بهبودی کالوس‌ها سبب ایجاد زخم و شکاف می‌شود، همچنین این کالوس‌ها به علت آسیب به اعصاب پا موجب عدم احساس درد به طور منظم می‌گردند. به دلیل عفونت سریع و درمان دیر هنگام احتمال قطع عضو و یا مرگ نیز وجود دارد(15). از گذشته دور پزشکان مصری، یونانی، هندی و اروپایی با توسعه روشهای مؤثر در پی درمان زخم در کوتاهترین زمان و با کمترین عارضه بوده‌اند(26). از داروها و پمادهای متعددی برای ترمیم زخم باز، استفاده می‌گردد که هر کدام دارای محدودیت‌ها و نواقص فراوانی است. در حال حاضر در ایران برای درمان جراحت‌ها از محلول‌های ضد عفونی کننده نظیر بتادین، اسید استیک، شستشو با سرم فیزیولوژیک، پمادهای آنتی‌بیوتیک و هیدروکورتیزون استفاده می‌شود.  همچنین در حال حاضر از روشهای بسیار متنوعی همچون پانسمان، استفاده از داروها به صورت سیستمیک و موضعی، لیزر با انرژی کم، فراصوت، اکسیژن با فشار بالا، جایگزین‌های پوستی، فاکتورهای رشد، تحریک الکتریکی و حتی ژن درمانی برای تسریع التیام زخم‌های مزمن استفاده می‌شود که هر کدام دارای نقاط ضعف و قدرتی است. در طب سنتی نیز تلاش‌های گوناگونی در جهت یافتن دارویی در جهت تسریع بهبود زخم انجام گرفته است. ولی به علت عدم معرفی یک دارویی قطعی برای افزایش سرعت روند ترمیم زخم، مطالعات روی داروهای گیاهی و تأثیر آن بر روند ترمیم زخم همچنان ادامه دارد. http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3116-fa.pdf 2025-02-28 0 0 گیاه راعی التیام زخم دیابت http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3116-en.pdf 2025-02-28 0 0 Mohamadreza Kafashian m_r_kaffashian@yahoo.com 1 Department of Physiology, School of Medicine, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR Maryam Maleki maryammaleki777@yahoo.com 2 Department of Physiology, School of Medicine, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR ali ashraf mozafari amozafari99@yahoo.com 3 Razi Hospital AUTHOR soheila soltanbeigi ss.sohila@yahoo.com 4 medical faculty AUTHOR zaynab fahimi zeinab_fahimi@yahoo.com 5 medical faculty AUTHOR

OTHERS_CITABLE در تحقیقات فیزیولوژیک و فارماکولوژیک حلالهای آلی به طور شایعی برای حل کردن داروهای  لیپوفیلیک استفاده می شوند.  تحقیقات متعدد نشان دادند که حلالهای داروهای لیپوفیل ممکن است دارای اثرات بیولوژیکی باشند که اثر داروی اصلی را تحت تأثیر قرار دهد. لذا تحقیقات بیشتری در مورد اثرات بیولوژیکی حلالهای آلی  نیاز می باشد. چنین تحقیقاتی باعث جلوگیری از اشتباهات محققین در انتخاب حلالهای مورد استفاده و افزایش کیفیت یافته های تحقیقاتی خواهد شد.  پروپیلین گلیگول  (1, 2-propanediol)  یک حلال آلی می باشد که بطور وسیعی در تهیه داروها ، مواد نگهدارنده غذایی ، کرمهای مرطوب کننده پوست،  مواد معطر و تنباکو استفاده می شود. اگر چه پروپیلن گلیکول به طور کلی برای داروهای خوراکی و داخل وریدی یک حلال امن در نظر گرفته می شود، موارد متعددی از مسمومیت با این ترکیب گزارش شده است. افسردگی، افزایش تحریک پذیری ، صرع،  افزایش اسمولاریته مایعات خارج سلولی ، لیز سلولهای خونی ، آریتمی قلبی و افزایش اسید لاکتیک خون از جمله علائمی هستند که در مسمومیت با پروپیلین گلیکول گزارش شده اند. از آنجائی که در تحقیقات تجربی  پروپیلن گلیکول به طور گسترده ای برای حل داروها استفاده می شود تحقیق حاضر جهت بررسی اثرات پروپیلن گلیکول بر هیپوکمپ موشهای سالم و آلزایمری  مدل آمیلوئید β طراحی گردیده است. لازم به ذکر است که تا کنون چنین تحقیقی انجام نشده است.   http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3032-fa.pdf 2025-02-28 0 0  پروپیلین گلیگول هیپوکمپ آمیلوئید β http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3032-en.pdf 2025-02-28 0 0 Sajjad Salari sajjad.salari@medilam.ac.ir 1 Department of Physiology, faculty of Medicine, Ilam University of Medical Sciences, Ilam, Iran AUTHOR Maryam Bagheri maryam.bagheri@medilam.ac.ir 2 Department of Physiology, faculty of Medicine, Ilam University of Medical Sciences, Ilam, Iran AUTHOR

OTHERS_CITABLE الانه افراد بیشتری نسبت به قتل در سراسر جهان از خودکشی رنج می برند(1). تخمین زده می شود که سالانه یک میلیون نفر خودکشی می کنند (2). متأسفانه مطالعات اخیر در استان ایلام نشان می دهد که شیوع خودکشی 18.7 در 100000 در افراد 15 تا 35 ساله است که بالاتر از میانگین کل، 6.5 در 100000 در کل کشور است. چنین آماری به وضوح بیانگر عظمت هزینه های انسانی و اجتماعی خودکشی در تمام بخش های جوامع است. خودکشی به عنوان بیماری پنهان، یکی از پیچیده ترین پدیده ها (1) است که توسط پزشکان قابل پیش بینی نیست. علاوه بر این، نمی توان پیش بینی کرد که آیا سوژه ای که در معرض خطر خودکشی است به درمان پاسخ می دهد یا خیر. علاوه بر این، مکانیسم های زمینه ساز خودکشی با جزئیات مشخص نشده است. از طریق این مطالعه، ممکن است به افراد دارای رفتار خودکشی کمک کنیم تا درمان و حمایت مناسب تری داشته باشند. همانطور که می دانیم، این اولین باری است که سطح سرمی NSE به عنوان نشانگر آسیب عصبی در افراد مبتلا به اقدام به خودکشی بررسی می شود. http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-2960-fa.pdf 2025-02-28 0 0 خودکشی. اسیب نورونی التهاب http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-2960-en.pdf 2025-02-28 0 0 Maryam Bagheri maryam.bagheri@medilam.ac.ir 1 Faculty of Medicine AUTHOR

OTHERS_CITABLE زمینه و هدف: بیماری دیابت شایع ترین بیماری متابولیک انسان است. درمان بیماری دیابت به وسیله تزریق با سرنگ عوارض مختلفی را برای بیماران دیابتی به همراه دارد. قلم های انسولین جایگزین جدیدتری برای سرنگ به شمار می آیند. هدف از پژوهش حاضر مقایسه پیامدهای انسولین درمانی (رضایت از روش درمان، هیپوگلیسمی، درد زمان تزریق و پیروی از درمان) در بیماران استفاده کننده از قلم انسولین و تزریق انسولین با سرنگ است. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع مقایسه ای و مداخله ای می باشد. نمونه پژوهش شامل 82 نفر(41نفر تزریق با سرنگ، 41نفر قلم انسولین) از بیماران دارای پرونده در کلینیک دیابت کرمانشاه می باشد. ابزار گرد آوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته رضایت از روش درمان، پرسشنامه پیروی کلی(GAS)و پرسشنامه مقیاس درد ون کورف می باشد. همچنین هموگلوبین گلیکوزیله و قند خون بیمار به وسیله خون گیری اندازه گیری شد و بیماران در طول مدت زمان 12 هفته مورد پیگیری قرار گرفتند. روایی صوری و محتوایی  پرسشنامه ها مورد بررسی و تائید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از 80% تعیین شد.  به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از نرم‌افزار آماری SPSS21 در قالب دو بخش آمار توصیفی(فراوانی، میانگین و انحراف معیار ) وآماراستنباطی(آزمون آماریTمستقل، آزمونT همبسته و آزمون کای اسکوئر) استفاده گردید.   http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3147-fa.pdf 2025-04-30 0 0 انسولین درمانی پیروی از درمان رضایت از روش درمان قلم انسولین. http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3147-en.pdf 2025-04-30 0 0 Sanaz Azami aazamisanaz@gmail.com 1 Department of Medical Education, Educational Development Center, Ilam University of Medical sciences, Ilam, Iran AUTHOR poorabdolah hassan poorabdollah67@gmail.com 2 ilam university of medical scienes AUTHOR

OTHERS_CITABLE         مقدمه: بیماری های قلبی و عروقی یکی از مهم­ ترین علت­های مرگ و میر در کشورهای در حال توسعه می­باشد. نقش لیپیدهای چربی به عنوان یک عامل خطرزا در بیماری­های قلبی و عروقی غیر قابل انکار است، از طرفی استاتین­ها داروهای ارزشمندی در درمان بیماری­های قلبی و عروقی هستند. با توجه به نتایج متفاوت در مطالعات گوناگون انجام شده در این حیطه و با توجه به اینکه متاآنالیز تنها دو مداخله را باهم مقایسه می­کند، ما در این کار به بررسی اثر بخشی سه داروی رزوستاتین، آتورواستاتین و سیموستاتین بر روی لیپیدهای چربی با استفاده از متاآنالیز شبکه ای پرداختیم.         روش کار: جستجو از بین پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر شامل  Scopus, Pubmed, ISI, scinsedirect ,Google scholar, SID , Magiran, Web of scienc, Cochrane library انجام شد. در نهایت 61 مقاله وارد متاآنالیز شبکه­ای شدند. از نمودار هندسه شبکه، برای تجسم برهم کنش مقالات موجود در NMA و برای بررسی اندازه اثر با مطالعه و درمان از نمودار جنگلی شبکه (NFP) استفاده شد. تحلیل­ها با نرم افزار STATA،  SPSSو Rانجام شد.         یافته ها: نتایج حاصل از پژوهش حاضر، نشان‌دهنده اثربخشی داروهای استاتین بر کاهش سطح لیپیدهای چربی می باشد؛ می­توان گفت که سه داروی آتروستاتین، سیموستاتین و رزوستاتین در تأثیر درمانی یکسانی ندارند و در حالت جزئی برای کاهش  LDL، TG و TC رزوستاتین از همه مؤثرتر و در مورد HDL آتروستاتین از بقیه داروها مؤثرتر است. در تمام موارد اثربخشی سیموستاتین بر لیپیدهای چربی از پلاسبو بیشتر بوده ولی آترواستاتین در کاهش TG از پلاسبو اثر بخشی کمتری دارد.        نتیجه گیری: متاآنالیز شبکه­ای با ترکیب تمام مطالعات و مقایسات مستقیم و غیرمستقیم صورت گرفته در این حیطه باعث می­شود که هیچ یک از شواهد از تاثیر داروها بر لیپیدهای چربی از دست نرود تا بتوان به قابل قبول ترین نتیجه دست یافت. کلمات کلیدی: آتورواستاتین، رزوستاتین، سیموستاتین، پلاسبو، لیپیدهای چربی، متاآنالیز شبکه ای   http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3112-fa.pdf 2025-04-30 0 0 آتورواستاتین رزوستاتین سیموستاتین پلاسبو لیپیدهای چربی متاآنالیز شبکه ای http://newresearch.medilam.ac.ir/article-1-3112-en.pdf 2025-04-30 0 0 Kourosh Sayehmiri kourosh86@gmail.com 1 Ilam University of Medical Sciences AUTHOR